Halı İplerinin Üretimi Ne Şekilde Yapılmaktadır?

Sektörde kullanılan lifler doğal ve sentetik lifler olmak üzere ikiye ayrılır.

Lifler kökenlerine ve saflıklarına bağlı olarak aşağıdaki tablodaki gibi sınıflandırılmaktadır:

Sentetik lifler petrokimyasal kaynaklı saf sentetik materyalleri ve ağaç lifinden elde edilen rejenere selülozik materyalleri kapsamaktadırlar.

Tekstil ürünleri tamamen doğal liflerden veya tamamen sentetik liflerden üretilebildiği gibi, doğal ve

sentetik liflerin karışımıyla da üretilmektedir.

Doğal hali kesikli olan liflerin iplik haline dönüştürüldüğü işlem eğirme olarak isimlendirilmektedir. Daha sonra elde edilen ipliğe (eğer gerekiyorsa) katlı büküm verilmekte, bobinleme sonrası boyama, dokuma vb. işlemler uygulanmaktadır. Eğirme prosesi sırasında liflere çeşitli kondisyonlama maddeleri ve harman yağları vb. uygulanmaktadır.

Doğal Liflerin Üretimi

Yün

Yün elyafı, yapak yıkamaya gönderilmeden önce mekanik olarak açılmakta ve tozlar

uzaklaştırılmaktadır. İşlem sonucunda; kir, kum, lif parçaları ve bitkisel maddeler içeren katı atıklar

oluşmaktadır. Daha sonraki adım olan ham yapak yıkama işleminde, yün liflerinden yabancı maddeler

uzaklaştırılarak lifler daha sonraki ön terbiye işlemleri için uygun hale getirilmektir.

Pamuk, Keten, Kenevir

Ham pamuk, yüne göre çok daha temiz bir liftir ve başlangıç işlemleri genelde kuru olarak

yapılmaktadır. İplik işletmesine preslenmiş balyalar halinde gelen pamuk, kir partiküllerini

uzaklaştırmak için temizlenmekte ve farklı balyalardan gelen lifler, lif karışımının homojenliğini

geliştirmek amacıyla harmanlanmaktadır. Ayırma ve temizleme işlemleri, harman hallaç olarak bilinen

makinelerde yapılmaktadır.

Keten/kenevir liflerinin üretiminde önce mekanik işlemle saplar liflerden ayrılmaktadır. Daha sonra

lifler, havuzlanmaktadır. Havuzlama, dış pektinin parçalanmasıyla lif hüzmelerinin saptan ayrılması

işlemidir. Bu işlem temel olarak iki şekilde olur; biyolojik ve kimyasal havuzlama. Biyolojik

havuzlamada, mikroorganizma faaliyetleri sonucunda dış pektin parçalanırken; kimyasal

havuzlamada, %3’lük hidroklorik asit çözeltisi kullanılır. Dolayısıyla, havuzlama, atık suyunda yüksek

seviyede kimyasal oksijen ihtiyacı (KOİ) ve biyokimyasal oksijen ihtiyacına (BOİ) sahip yaş bir işlemdir.

Daha sonra kurutulan liflerden mekanik olarak iplik üretilmektedir.

İpek

İpek iplik eldesinde, ilk işlem olarak ipek böcekleri öldürülmekte ve ardından, filament kozadan direkt

olarak çekilmektedir. Böceklerin öldürülmesi için, kozaların güneş ışığı, buhar, sıcak havada, soğuk

havada ya da radyo dalgaları/kızıl ötesi ışınlar kullanılabilmektedir. Ardından uygulanan koza pişirme

işleminin (Şekil 2) amacı ise, kozada bulunan ipek liflerini (fibroin) tutan serisinin sıcaklık ve su

yardımı ile yumuşatılarak, ipek filamentlerinin çekilir duruma getirilebilmesidir. Çekilen elyaf bükülerek

değişik kalınlık, kat ve bükümlerde iplik haline getirilmektedir.

 

Sentetik Liflerin Üretimi

Sentetik lifler tipik olarak kesiksiz filamentler halinde çekilmekte, daha sonra izleyen şekil verme ve

tekstüre işlemleri sonrası eğrilmektedir. Kesiksiz filament üretiminde üç temel metot vardır:

eriyikten lif çekimi, kuru lif çekimi ve yaş lif çekimi.

Eriyikten lif çekiminde polimer, bir eritme ekstruderinde eritilmekte, eriyik, basınç altında düze

deliklerinden geçirilmekte ve bir hava jeti tarafından soğutularak filament formu verilmektedir. Lif

çekiminde çeşitli preparasyon maddeleri (spin finiş) aplike edilmektedir. Eriyikten lif çekim yöntemi,

poliester, poliamid, poliolefinler (örneğin, polipropilen) ve cam lifleri gibi termoplastik lifler için

uygulanmaktadır.

Kuru lif çekiminde, polimer bir çözgende çözülmekte ve çözülmüş polimer basınç altında düzelerden

geçirilerek çözgenin buharlaşıp filament formunun oluştuğu sıcak hava veya gaz bölmesine

aktarılmaktadır. Filamentler daha sonra preparasyon maddeleri ile muamele edilmektedirler. Kuru lif

çekim yöntemi, prensip olarak asetat, triasetat ve poliakrilnitrilliflerinin üretimi için kullanılmaktadır.

Yaş lif çekiminde polimer bir çözgende (solvent) çözülmekte ve basınç altında düzelerden geçirilerek,

polimerin çözünmez hale geldiği bir sıvı banyosu içine aktarılmaktadır. Solvent uzaklaştırılırken lifler

oluşmaktadır. Solvent ya ekstraksiyonla veya polimer çözeltisi ve lif çekim banyosunda bulunan bir

reaktif arasındaki kimyasal reaksiyon ile (reaktif lif çekme) uzaklaştırılabilmektedir. Kalan solvent de

basit bir yıkamayla ekstrakte edilebilmektedir. İplik formu oluştuktan ve çözgen uzaklaştırıldıktan sonra

preparasyon maddeleri aplike edilmektedir. Yaş lif çekim yöntemi ile viskoz ve akrilik lifleri elde

edilmektedir.

Preparasyon maddeleri olarak; emülgatörler (yağ alkolleri ve yağ asitleri etoksilatlar, sülfolanmış

bitkisel yağlar gibi noniyonik ve anyonik yüzey aktif maddelerin karışımları), ıslatıcılar (kısa zincirli

alkilfosfatlar) ve antistatik maddeler (örneğin, fosforpentaoksitlerin mono ve diesterleri (trimetilolpropan

ester ve pentaeritril ester), sarkositler, aminoksitler ve sülfosüksinatlar), dimetil polisiloksanlar, kısa

zincirli kuarterner amonyum bileşikleri kullanılmaktadır.

İplik eğirme

İplik eğirmede çeşitli preparasyon maddeleri (kondisyonlama maddeleri ve harman yağları)

kullanılmaktadır. Lifler önceden ağartma veya boyama işlemlerine maruz kalmışlar ise, sentetik

liflerden iplik eğrilmesi sırasında da kondisyonlama maddelerine ihtiyaç duyulmaktadır. Sentetik lifler

için kullanılan kondisyonlama maddelerinin kimyasal bileşimi, kesikli liflerin lif çekiminde kullanılan

preparasyon maddelerinin bileşimine benzemektedir. Harman yağları, yünün sentetik lifler ile

karışımlarına uygulandığında, bir antistatik maddeye de ihtiyaç duyulmaktadır. Yün ve yünün sentetik

liflerle karışımları ile ilgili olarak kullanılan harman yağlarının dört ana tipi tanımlanabilmektedir; rafine

edilmiş madeni yağlar; rafine edilmiş madeni yağlar ile sabunlaşabilen yağların ve bir emülsifikasyon

sisteminin karışımından oluşan, suda disperse olabilen yağlar; polietilen-polipropilenglikollerden

oluşan, suda çözünebilir sentetik yağlar; ve kuru eğirme yağları.

Dokuma

Dokuma ya da kumaş üretimi adımında eğrilmiş iplikler ve filament iplikler hammadde olarak

kullanılmakta; çeşitli işlemler uygulanarak dokuma tekstillere, örme tekstillere, zemin örtülerine ve

nonwoven (dokusuz) kumaşlara dönüştürülmektedir.

Zemin örtüleri

Zemin örtüleri birkaç tabakadan oluşan kompozit ürünler olup, üç alt başlık altında incelenebilir [1].

Tafting halıları; Tafting prosesinde, polipropilen, polyester veya jütten oluşan dokunmuş veya

dokusuz yüzey carrier materyaline, hav ipliği iğneler ile alt katman boyunca geçirilir. Bunu

izleyen üretim prosesleri boyunca, hav ipliği uygulamalı kaplama yoluyla halının sırtına

tutturulur.

İğneleme halıları; Lifler birbirlerine zikzak oluşturacak şekilde konumlandırılarak iğneler

yardımıyla birbirine tutturulur. Bu tutturma işlemi, bağlayıcı kimyasallarla sabitlenir. Bunlara

farklı sırt kaplamaları (tekstil kaplama, köpük, ağır kaplama) uygulanabilir.

Dokuma halıları; Dokuma halıların üretim süreçleri, başka herhangi bir dokumanın üretimiyle

aynıdır. Halı dokumada kaba iplik türleri kullanıldığı için çözgü iplikleri normalde haşıllanmaz.

Dokuma halılara sabitleyici bir sırt kaplaması yapılır


© 2021 All Rights Reserved. Designed by Mix Chemical Products